مرتضى راوندى

291

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

خدمت شايانى كردند . بيمارستانهاى بزرگى در شهر اسكندريّه ساخته شد و چون نعش مردگان زياد بود پزشكانى كه تشنهء كشف حقيقت بودند « . . . شروع به تشريح آنها كردند . خوشبختانه ديگر خرافات ، مانع اين كار نمىشد . مشهور است كه طبيب نامدارى به‌نام هروفيل ( Herophile ) حتى تشريح زنده‌ها را نيز ( البته در مورد اشخاص جانى و واجب القتل ) شروع كرده بود . هروفيل كه در حدود سال 300 ق . م متولد شد اول كسى بود كه تشريح عمومى را معمول كرد . وى اعلام داشت كه مغز مركز هوش است و شريانها را كه داراى ضربان هستند و وريدها را كه ضربات خفيفى دارند مشخص و معلوم ساخت و تعداد ضربات نبض را با كمك ساعت شنى معيّن كرد . . . او زندگى را محصول چهار نيروى اساسى مىدانست : نيروى غذايى ، نيروى حرارتى ، نيروى متفكره و نيروى احساساتى كه محل آنها به ترتيب عبارت بود از كبد و دستگاه هضم ، قلب و مغز و اعصاب . . . همكار او « اراسيسترات » ( Erasistrate ) نيز به وظايف الاعضا اهميّت فراوان مىداد و اوّل كسى است كه گردش خون را بيان كرده است . وى گمان مىكرد كه خون منشاء حيات است و هوا بعد از تنفس وارد در شريانها شده و نيرو و انرژى را نيز با خود همراه مىبرد . مكتب او با مكتب هروفيل شروع به رقابت نمود و اين رقابت به توسعه و پيدايش شعب مختلف ، در علم طب كمك كرد . در اين دوره ، علم امراض زنانه ، مداواى بيماريهاى چشم ، داروشناسى و ديگر رشته‌ها ، كمابيش مورد مطالعهء پزشكان اسكندريّه قرار گرفت . جالينوس در سال 130 ميلادى متولد شد و با تحقيقات و تتبّعات خود مكتب دوم اسكندريّه را به مقامى رفيع رسانيد . . . آثار جالينوس نيز همچون آثار بطلميوس و ارسطو مورد پشتيبانى و حمايت روحانيان مسيحى قرون وسطا قرار گرفت و مدت هزار سال مبناى عقايد ، و مرجع اتكاى طبيعىدانان بود ، تا آنكه كوششهاى كسانى از قبيل « وزال » و « سروه » و « فالوپ » زنجير سنگين استبدادى كه طب قديم جالينوسى به‌وجود آورده بود پاره كرد . قطع نظر از افكار ايدآليستى او ، مىتوان « جالينوس را يكى از بنيانگذاران علم فيزيولوژى دانست . وى خوك و گوسفند و گاو و فيل را تشريح كرد و متوجه شباهت ما بين ساختمان بدن انسان و ميمون شد و استخوانها و استخوان‌بندى را توصيف كرد و عمل اعصاب را در بدن انسان تشخيص داد و حتى با قطع كردن عصب ، موفق شد كه فلج مصنوعى ايجاد كند و ثابت كرد كه رگها پر از خون هستند نه « باد » و تفاوت بين خون وريدى و خون شريانى را شرح داد .